Wat doet grafsteen onder kunstwerk aan Dorpsstraat-Oost?
AlgemeenBARENDRECHT – Ongemerkt bevindt zich al bijna dertig jaar een grafsteen onder een kunstwerk in Barendrecht. Jo Polak kwam er bij toeval achter en zocht uit hoe dit gekomen is.
door Arco van der Lee
Als lid van de vroegere Culturele Raad Barendrecht is Jo Polak goed op de hoogte van de kunstwerken in het dorp. Hij wordt soms door de gemeente geraadpleegd en heeft goed contact met de Kunstwacht, die het onderhoud van beelden bewaakt.
In 1990 was Jo Polak één van de mensen die zagen hoe aan de Binnenlandse Baan het kunstwerk 'Voor Hatchepsut' van Maria Glandorf werd onthuld. Een 'mager' beeld, geïnspireerd op een Egyptische vrouwelijke farao.
Het beeld maakte deel uit van een reeks. "Destijds wilde de Culturele Raad langs de Binnenlandse Baan beelden met het thema 'de mens' plaatsen", vertelt Polak. Bij de voormalige Rabobank kwam 'het meisje met de parasol' (onlangs iets verplaatst) en bij Borgstede het 'echtpaar met kind'. Dit laatste beeld wordt steeds meer aan het zicht onttrokken door struiken.
Het beeld van Maria Glandorf paste in de reeks. "Ik ben destijds nog bij Maria Glandorf in het atelier geweest", herinnert Jo Polak zich.
Het idee om langs de Binnenlandse Baan een reeks beelden te hebben rond één thema is in de vergetelheid geraakt. Op de plaats waar 'Voor Hatchepsut' stond, wordt nu gebouwd. Het beeld moest dus weg. Meestal is Jo Polak goed op de hoogte, maar nu ontging het hem dat Maria Glandorf zelf een autoritje door Barendrecht maakte om een nieuwe plek voor het beeld uit te zoeken. Dat werd een plekje langs de Dorpsstraat-Oost.
Verplaatsen
Deze zomer werd het beeld verplaatst. "Toevallig zag ik een mailtje van de Kunstwacht langskomen met de opmerking 'We zijn bezig om het beeld te verplaatsen', vervolgt Jo Polak.
Hij was net op tijd aan de Dorpsstraat-Oost. "Daar stond het beeld op een wagen en er liepen mensen omheen. Ik heb me maar even voorgesteld." De verplaatsing werd namens Maria Glandorf begeleid door kunstenaar Henk van Bennekum.
Het beeld bleek niet alleen op een sokkel te staan. Maar daaronder was als extra gewicht een stenen plaat bevestigd. Die is normaal niet zichtbaar. Beeld, sokkel en stenen plaat gingen in de takels om op de nieuwe plaats te worden neergezet. Een unieke gelegenheid om naar de onderkant van het geheel te kijken. "Henk van Bennekum zei tegen me 'Joh, dat is een grafsteen'." Daarna werd het beeld op z'n nieuwe plaats gezet en was de onderkant weer onzichtbaar.
Jo Polak kon snel een foto maken van de onderkant van de steen. Het bleek inderdaad een grafsteen te zijn van zo'n zeventig jaar oud. "Dat is de laatste dertig jaar nooit voor iemand zichtbaar geweest."
Onderop de steen staan de namen van Grietje D. Kraijer – van Rijssel, Frederika Louise Meijst en Hindrik Willem Kraijer.
Hoe komt een grafsteen onder een kunstwerk in Barendrecht? Jo Polak heeft een vermoeden.
"Als er geen grafrechten meer betaald worden, wordt een graf geruimd. De steen gaat dan naar een steenhouwer die hem opnieuw gebruikt." In dit geval gaat het om een grafsteen van een familie uit Koog aan de Zaan, bij Amsterdam. "Maria Glandorf had dertig jaar geleden haar atelier in Amsterdam Ze is toen naar een steenhouwer gegaan voor een steen onder de sokkel. Misschien heeft ze niet eens gezien dat er een tekst op stond."
Jo Polak heeft via genealogische pagina's uitgezocht dat het gaat om de grafsteen van twee grootouders en een kleindochter. Oma overleed in 1941, de kleindochter in 1949 en de opa in 1950. Hij heeft de vondst bij de familie gemeld, maar nog geen reactie gekregen.
Zouden er nog meer grafstenen gebruikt zijn bij kunstwerken in Barendrecht?
Jo Polak weer het niet. "Het is puur toeval dat we dit ontdekten toen het verplaatst werd."
